Krótka historia naszej miejscowości 


        

Początki



Pierwsze ślady osadnictwa na terenach współczesnego Służewa pochodzą z około 500 lat przed Chrystusem.. W tym czasie w obszarze tym występowały w zasadzie same bagna i puszcze zamieszkane przez plemiona zajmujące się polowaniem i zbieractwem. Tereny te odwiedzane były przez Celtów zajmujących się podówczas handlem bursztynem.

W II. w po Chrystusie przez Służewo przebiegał "Szlak bursztynowy", którym transportowano bursztyn z obszaru morza śródziemnego do basenu morza bałtyckiego. W Służewie istniał prawdopodobnie punkt postojowy dla karawan. Istniała tutaj prawdopodobnie karczma bądź jakiś rodzaj dzisiejszego zajazdu gdzie można było coś zjeść i przespać się przed kolejnym odcinkiem do brodu na Wiśle w Otłoczynie. Świadczy o tym znalezisko monet rzymskich i arabskich wykopane w okolicy Służewa tzw. "Skarb ze Służewa".

W tym czasie administracja terenowa wyglądała mniej więcej tak: istniały małe osady zwane opolami, które administracyjnie należały do grodów kasztelańskich. Służewo było typem opola i należało do kasztelani Słońsk. Kasztelania Słońsk obejmowała teren lewobrzeżnej Wisły, od północy do Niestuszewa od południa Otłoczyn i rzeka Tonżyna a od zachodu Służewo i Ostrowąs. Od 1267 r. Służewo należało do księstwa Inowrocławskiego, leżało na pograniczu z księstwem Brzeskim. Od 1392 aż do rozbiorów należało do województwa inowrocławskiego.

Ze względu na położenie przy drodze handlowej Służewo stało się osadą handlową. Prawdopodobnie było to swego rodzaju centrum wymiany towarowej i rzemiosła dla okolicznej ludności . Zasięg handlu ograniczony był  możliwościami przemieszczanie  ludzi, należało w ciągu jednego dnia dojść do rynku i wrócić do domu. Miejscowość nie posiadała jednak tzw. prawa targowego "ius fori". Handel mógł odbywać się także przy kościołach a w XIII w. Służewo było już parafią.

W XIII w. przez Służewo przebiegały ważne szlaki a mianowicie: z Torunia do Wrocławia Przez Służewo, Radziejów, Konin, Kalisz; z Torunia do Lwowa przez Służewo, Brześć Kujawski, Kowal, Gostynin, Łowicz; z Torunia do Lwowa przez Służewo, Brześć Kujawski, Przedecz, Łęczycę, Inowłódz; z Torunia do Krakowa przez Służewo, Brześć Kujawski, Przedecz, Łęczycę, Kazimierz. Zwiększyło to oczywiście przepływ ludzi i towarów przez osadę i korzystnie wpłynęło na rozwój.

W dobie Podbojów Krzyżackich Służewo stało się jedną z miejscowości granicznych Królestwa Polskiego. Pomorscy handlarze podróżowali przez kujawy korzystając z umów celnych zawieranych z książętami kujawskimi. W jednej z takich dokumentów wydanych przez Księcia kujawskiego Władysława Łokietka z dnia 18.V.1286 zapewnia on bezpieczeństwo i swobodę poruszania się kupcom pruskim, toruńskim i chełmińskim na terenie swej dzielnicy, starą drogą z Torunia przez Służewo w kierunku na południe. Od tego czasu miejscowość stała się osadą z komorą celną, przyczyniło się to korzystnie do rozwoju Służewa.

Ulokowanie na granicy oprócz profitów niesie za sobą zagrożenia. Kujawy do odzyskania Pomorza w 1466 r. w II pokoju toruńskim były narażone na agresywne ataki ze strony zakonu. Przez Służewo przetaczały się często wojska krzyżackie i często w okolicach odbywały się rokowania pokojowe np. w 1309 w Grabiu. Służewo podlegało także wieloletniej okupacji.

W XIII-XIV wieku książęta kujawscy, Piastowie i Jagiellonowie postrzegali Służewo jako punkt strategiczny. Często pojawia się relacja o fortyfikacjach Służewa np. Długosz w swoich kronikach pisze o "warowniach Jarosława w Służewie". Ówczesne fortyfikacje wyglądały prawdopodobnie tak gród otoczony kamiennym lub ceglanym murem z basztami bądź wieżami obronnymi, taka wieża mogła mieć podstawę wieloboku foremnego i wysokość 20 - 30 m.

Jak wspomniałem wyżej po 1466 r. Służewo stopniowo zaczyna tracić swój charakter obronny i charakter miasta granicznego.

Nie wiadomo kiedy dokładnie Służewo stało się miastem, nie ma dokumentów mówiących o czasie i sposobie nadania praw miejskich. Pierwsza wzmianka o miejskim charakterze Służewa pojawia się w wypowiedzi prokuratora generalnego Królestwa Polskiego na procesie warszawskim polsko-krzyżackim w dniu 6.II.1339 wśród wymienionych tam miast kujawskich pojawia się nazwa Służewo, przy wymienianiu miast zniszczonych przez krzyżaków w latach 1329-1332.


Służewo Pomianów

Od XII w. Służewo należało do rodziny Pomianów. Byli to rdzenni kujawianie. Bogaci włościanie którzy juz od wczesnego średniowiecza posiadali znaczne tereny kujaw.  Wywodzili się z okolic  Służewa i Grabia, skąd zaczęli ekspansję na pobliskie tereny.

Herb rodu Pomianów


Trudno dociec kto był pierwszym władcą naszej miejscowości. Wiadomo jednakże pomianowie służewscy władali około 3 wieków.

Pomianowie linii Służewskiej byli bardzo wpływową familią. W średniowiecznej administracji zajmowali wysokie stanowiska. Byli silnie związani z Władysławem Łokietkiem. Posiadali dobra w różnych częściach kraju. Uczestniczyli u boku króla w wielu wyprawach na pomorze. Walczyli z potęgą krzyżacką.

Pierwsze ślady właścicieli Służewa pojawiają się w dokumentach z 1154 r. na dokumentach biskupa Włocławskiego Zbyluta.


BIBLIOGRAFIA

Stefan Paczkowski "Służewo na Kujawach Wschodnich Zarys dziejów" Włocławek 1999

Kronika GOK Służewo

Kronika OSP Służewo


        

Remi