Krótka historia naszej miejscowości



    

Wiek  XX


W początkach XX w. Służewo było dość mocno zadłużoną miejscowością. Prawdopodobnie z tego właśnie powodu Wodzyńscy postanowili sprzedać wieś. W 1913 r. Służewo przechodzi w ręce adwokata Warszawskiego Edwarda Życkiego.

W 1915 r. do wsi wkraczają wojska Niemieckie. Z majątku ucieka Życki i nigdy już nie wraca. Nowa władza wyznaczyła na zarządcę majątku Baranowskiego z Przybranowa.

Pod koniec I wojny światowej Niemcy wybudowali drogę do Aleksandrowa. Podniosło to nieco rangę miejscowości.

Po odzyskaniu niepodległości majątek Służewo wraca w ręce Życkich, staje się własnością żony, córki Edwarda Życkiego i czterech przedstawicieli rodu. W ich imieniu zarządcą zostaje Stanisław Życki.

Miejscowość jest mocno zniszczona, częste przemarsze wojsk, kontrybucje, utrzymanie armii. W pobliżu nie ma rozwiniętego przemysłu, nie organizowane są jarmarki istnieje kilka małych warsztatów. Rolnictwo jest małe i mocno zacofane. Praktycznie nie istnieje handel. W tej sytuacji często dochodzi do rozboi i kradzieży. Szansą na odmianę sytuacji ma być reforma rolna zatwierdzona ustawą z 1925 r. Niestety nie udało się jej zrealizować. Dokonano tylko częściowej dobrowolnej parcelacji części gruntów folwarku. Udało się też przeprowadzić na niewielką skalę komasację małych rozdrobnionych gospodarstw. Dało to jednak pewne podstawy do rozwoju. Zaczęto w miejsce jarmarków organizować niewielkie targowiska ze spędem koni i bydła w środy po 15 każdego miesiąca. 

W Służewie istniał także młyn należący do Brunona Brandta.

Po 1927 r zaczęły rozwijać się cechy rzemiosł, wcześniej prawo carskie znacznie ograniczało ich możliwości działania. Oczywiście najprężniej działa mający wielowiekową tradycję cech szewców. Niestety wielki światowy kryzys (1929-1933) hamuje działalność Służewskich warsztatów szewskich.

Wraz z rozwojem rzemiosła powrócono do tradycji jarmarków. Odbywały się one 6 razy do roku we wtorki: 
* po Oczyszczeniu NMP (2 luty obecnie Święto Ofiarowania Pańskiego) 
* po św. Józefie (19 marca) 
* po Zesłanie Ducha Świętego (50 dni po Wielkanocy) 
* po św. Anna (26 lipca) * przed św. Szymonem i Judą (28 października) 
* po św. Łucji (13 grudnia)

W okresie międzywojennym istniało kilka sklepów spożywczych i tekstylnych. Na placu na którym stoi obecnie budynek domu kultury znajdował się targ. Istniało tez wiele warsztatów szewskich i krawieckich. 

Dawną komorę celną przebudowano na szkołę.,

Dosyć duża grupę ludności stanowili żydzi. W Służewie istniała murowana bożnica, stała obok dzisiejszej mleczarni przy ulicy Marii Wodzińskiej. Na rubieżach miejscowości istniał kirkut, w czasie wojny zniszczony i zaniedbany. 

Dawną komorę celną przebudowano na szkołę.

Dosyć duża grupę ludności stanowili żydzi. W Służewie istniała murowana bożnica, stała obok dzisiejszej mleczarni przy ulicy Marii Wodzińskiej. Na rubieżach miejscowości istniał kirkut, po wojnie zniszczony i zaniedbany. Powołano Straż Pożarną. Orkiestrę dętą istniejącą przy kościele wcielono do straży.

Mimo dużej biedy ludność Służewa i okolic bardzo chętnie garnęła się do działalności społecznej. Praktycznie od pierwszych dni tworzono różne organizacje.

Już w 1918 r. młodzież utworzyłą drużynę harcerską. W 1919 r. stworzono tzw. pluton harcerski. W 1920 r. zawiązała się samodzielna drużyna harcerzy, jej kapelanem został miejscowy proboszcz ks. Wawrzyniec Waszak który zmarł 2.II.1925. Jego miejsce zajął ks. proboszcz Michał Koźbiał. Od 1927 istnieje Koło Przyjaciół Harcerstwa. Byłą to organizacja starszych którzy nie mogli uczestniczyć bezpośrednio w działalności harcerstwa a chcieli wesprzeć młodzież, działała ona pod przewodnictwem miejscowego dziedzica Stanisława Życkiego.

Bardzo aktywne były też młodzieżowe organizacje wiejskie. Najsilniej działającą był Związek Młodzieży Wiejskiej „Siew”. Od 1928 zaczyna działać także związek „Wici”. Oba związki mimo deklaracji antypolitycznych były ideowo związane z obozem sanacji Józefa Piłsudskiego. Zajmowały się one organizacją życia kulturalno-oświatowego miejscowości. Oprócz uczestnictwa w przeróżnych uroczystościach kościelnych i państwowych organizowały wiele kursów i odczytów. Zorganizowały one także i później wspierały bibliotekę wiejską.

Działało także kółko rolnicze „Jutrzenka”. Skupiało ono miejscowych rolników i zajmowało się sprawami agrarnymi.

Przy  miejscowym kościele działały także organizacje katolickie. Prężnie działały dwie Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej Męskiej "Ostoja" i Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej Żeńskiej.

Od 24.IX.1929 w Służewie działało gniazdo „Sokoła”. Była to organizacja sportowa stawiająca sobie za cel oprócz krzewienia kultury fizycznej kształtowanie postaw patriotycznych.

Od 1929 r. działa Związek Strzelecki i drużyna Przysposobienia Wojskowego. w skutek bardzo owocnej działalności związku 20.XI.1932 powołano Kompanię Strzelecką.

Bardzo prężną grupą byli Służewscy Żydzi. Posiadali swoje ugrupowanie polityczne o charakterze lewicowym. W mieście działała Żydowska Partia  Socjalistyczna "Bund".  Zorganizowali także Bezprocentową Kasę Pożyczkową "Gemilus-Chesed". Taką drogą wprowadzili oni kilku swoich przedstawicieli do lokalnej władzy.

II wojna światowa przyniosła duże zmiany. Służewo znalazło się w tak zwanym „Kraju Warty”. Włączono je do powiatu Ciechocińskiego i przemianowano na Sluzewo.

Podczas Kampanii Wrześniowej w okolicach Służewa zginęło 3 żołnierzy, pochowano ich we wspólnej mogile na pobliskim cmentarzu.

W sąsiednim Ostrowąsie leżą Służewiacy bestialsko pomordowani 15.X.1939.

Podczas całej wojny zamordowano 111 mieszkańców Służewa w tym także księdza. Deportowano 311 z czego 248 wysłano na przymusowe roboty, 26 do obozu koncentracyjnego a 59 do obozu zagłady. Dwóch żołnierzy pochodzących ze Służewa trafiło do niewoli radzieckiej i zostali straceni w Katyniu. Ku ich pamięci wystawiono pomnik przy ulicy Toruńskiej.

Ludność miejscowości została wysiedlona. Ludność żydowską wywieziono do obozów. Miejscowość zasiedlono ludnością niemiecką. Kościół zamknięto a później utworzono w nim magazyn zboża. Wszystkie Polskie organizacje przestały działać.

Ludność okoliczna dzielnie stawiała opór okupantowi. Prowadzono różne formy walki: fałszowano dokumenty, prowadzono propagandę, oczerniano Niemców, kradziono różne towary. Ze względu na duży głód i niemożność zakupu żywności kwitł nielegalny ubój (w zasadzie nie zezwalano legalnie) i handel mięsem. Wielu przypłaciło to aresztowaniem a nawet śmiercią.

Niemcy stosowali szeroko zakrojoną germanizację. Podstawowym jej elementem miała być eksterminacja polskiej inteligencji i duchowieństwa. Zamknięto kościół i okoliczne szkoły. Zwolnieni nauczyciele organizowali tajne komplety. Tutejsze komplety zorganizował i przewodził im Franciszek Pobereszko. Pod pretekstem malowania tabliczek na wozach przemieszczał się po okolicy rowerem i koordynował działanie kompletów.

Służewo wyzwolono 19.I.1945 (niektóre źródła mówią o dacie 21 lub 22 stycznia). Oczywiście wyzwolicielami była zaprzyjaźniona armia czerwona, ha ha ale bzdura. Takie coś wyczytałem w starej kronice GOK Służewo.

Miejscowa ludność własnoręcznie wysprzątała i odnowiła zniszczony przez Niemców kościół.

Po wyzwoleniu od razu przystąpiono do organizacji nowej rzeczywistości. Ustanowiono komisarza Henryka Malinowskiego.

17.III.1945 zorganizowano w Służewie Gminę, wójtem został Marcin Jentczak z Gosławic. Szacunki z 16.VI.1945 mówią iż gminę zamieszkiwało 6860 mieszkańców w tym 204 Niemców i 28 innej narodowości.

Przystąpiono od razu do wprowadzania reformy rolnej PKWN. W tym celu powołano Urząd Ziemski pod kierownictwem Lenkiewicza. Parcelację gruntów zakończono w Służewie 29.IX.1945. Zatwierdzoną ją oficjalnie dopiero w 1947.

Prowadzono także akcję zasiedleńczą. Do końca 1945 zasiedlono wszystkie gospodarstwa poniemieckie w gminie Służewo, było ich 101. Stopniowo wysiedlano także rodziny Niemieckie. Ostatnią w Służewie była rodzina Klemp.

Już wiosną 1945 zaczęło w Służewie odradzać się rzemiosło. Ruszył młyn. Działały spółdzielnie „Społem” i „Samopomoc Chłopska”. Niedługo też ruszyło kółko rolnicze.

20.V.1945 powstaje żeńska drużyna harcerska im Królowej Jadwigi zrzeszająca 32 osoby. 5.I.1946 powstaje męska drużyna harcerska im. Tadeusza Kościuszki mająca w swych szeregach 42 członków.

Jeszcze w latach 50-tych planowano duży rozwój i rozbudowę miejscowości. Duże znaczenia miało to iż mieścił się tutaj ważny lokalny węzeł komunikacyjny. 3.IV.1950 powołano Spółdzielnię wytwórczą „ Sztandar Jedności”.

1950 powołano spółdzielnie rolniczą. Wywołała ona dużo sprzeciwów wśród miejscowej ludności i w 1957 zamknięto ją.

W latach 50-tych powołano w Służewie Spółdzielnię Kółek Rolniczych a w Przybranowie Państwowy Ośrodek Maszynowy.

W 1958 powstaje Ludowy Klub Sportowy „Orzeł” Służewo.

Niestety piętrzyło się też wiele problemów. Restrykcyjne mające na celu stłamszenie prywatnej działalności przepisy uniemożliwiały rozwijanie się rzemiosła które było podstawą utrzymania ludności nie utrzymującej się z rolnictwa. Były także duże problemy z zaopatrzeniem warsztatów a także sprzedażą wytworzonych towarów, w tym czasie nie organizowano już targów ani jarmarków.

Szybki rozwój sąsiedniego Aleksandrowa Kujawskiego zmarginalizował dodatkowo znaczenie mniejszych osad. Także niepowodzenia wielu inwestycji doprowadziły ostatecznie do odsunięcia Służewa na drugi plan. W 1976 Służewo traci na rzecz Aleksandrowa status Gminy.

W 1950 przeprowadzono elektryfikację wsi.

W 1951 powstało stałe kino. Niestety po przewrocie i przemianach społecznych lat 90-tych kino przestało istnieć.

W latach 1955-57 dokonano melioracji terenu. Niestety obecnie stan infrastruktury drenażowej w całej gminie jest opłakany.

W okresie powojennym w naszej miejscowości istniały zakłady szewskie i krawieckie. Jeszcze w latach 90-tych minionego wieku znajdowały się takowe w Służewie. Ostatnim pracującym szewcem był Zygmunt Kozłowski a krawcem Wit Rybowicz.


BIBLIOGRAFIA

Stefan Paczkowski "Służewo na Kujawach Wschodnich Zarys dziejów" Włocławek 1999

Kronika GOK Służewo

Kronika OSP Służewo


       

Remi